Síðasta prédikun Lúthers

 

2017-10-29 11.08.24-1

Þennan dag, 14. febrúar, árið 1546 flutti Marteinn Lúther sínar síðustu prédikanir í Eisleben í Þýskalandi. Þar dó hann síðan í þessum fæðingarbæ sínum fjórum dögum síðar, 18. febrúar, 62 ára að aldri. Þegar hér er komið sögu er hann orðinn alvarlega veikur og átti af þeim sökum ekki afturkvæmt heim til Wittenberg. Ekki ætla ég að gera neina úttekt á þessum prédikunum enda ekki rannsakað þær sérstaklega en það er dapurlegt og ekki augljóst að hann kýs að enda næst síðustu prédikun sína á því að vara við Gyðingum. Það hefur verið skýrt með því að hann sé að taka vara af fólki að hafna ekki Kristi, náð Guðs og heilögum anda og hvetja til þess að fólk taki almennt á móti ljósinu sem felst í fagnaðarerindinu. Á 16. öldinni er það gjarnan fært þannig í orð að þeir sem hafi hafnað Jesú, Gyðingarnir, séu nefndir á nafn og kemur það líka fyrir í Passíusálmum sr. Hallgríms Péturssonar hálfri annarri öld síðar. Gyðingar hafa bent á að ekki sé hægt annað en kalla þetta and-gyðinglegan áróður eða antisemitisma. Um það verður ekki deilt að orðfæri 16. aldar hefur verið notað til að byggja undir hið illa þjóðernisofstæki sem lengi hefur þjáð Evrópu og mannkyn allt. Það segir kannski meira um áróðursaðferðir nazista og fasista að þeir þurfi að byggja málflutning sinn á því að slíta úr samhengi orð og hugtök löngu liðinna alda og nota þá lygi gegn trúföstum Gyðingum. Í dag boðum við fagnaðarerindið og gildin sem í því felst. Við boðum mannhelgi og réttlæti. Við viljum að fólk trúi en erum löngu hætt að vara fólk við því að falla af trú. Ég held við trúum því innst inni að þótt fólk dofni í trú sinni á einhverjum tíma verðum við að treysta því að Guð hafi komið guðlegum neista kærleikans fyrir í brjósti sérhvers manns og það muni koma góðu til leiðar fyrir alla.

Auglýsingar
Birt í General | Færðu inn athugasemd

Tónleikar og næstu messur í Skálholti

Miðvikudaginn 7. nóvember eru tónleikar margra kóra úr Suðurprófastsdæmi í Skálholtsdómkirkju og er þar haldið á lofti minningu herra Jóns Arasonar með lestrum. Tónleikarnir byrja kl. 20 og allir velkomnir. Næstu messur í Skálholtsdómkirkju eru þannig að sr. Óskar H. Óskarsson í Hruna messar sunnudaginn 11. nóvember, sr. Kristján Björnsson, vígslubiskup, messar sunnudaginn 18. nóvember, sr. Kristján Valur Ingólfsson, biskup, messar sunnudaginn 25. nóvember og svo verður sóknarpresturinn, sr. Egill Hallgrímsson, kominn aftur úr námsleyfi og messar fyrsta sunnudag í aðventu, 2. desember í fjölskylduguðsþjónustu. Allar messur og guðsþjónustur hefjast kl. 11. Jafnframt er minnt á barnasamveru alla laugardaga kl. 11-12.

Birt í General | Færðu inn athugasemd

Arctic Circle, Norrænn biskupafundur og tónlistarguðsþjónusta í Seltjarnarnesskirkju

Það er nokkuð þétt helgi framundan með þáttöku á loftslagsráðstefnunni Arctic Circle og Norrænum biskupafundi í Reykjavík 19. – 21. okt. Biskuparnir þjóna með öðrum í kirkjum á Höfuðborgarsvæðinu og ég verð í Seltjarnarnesskirkju sunnudaginn 21. okt. kl. 11 í tónlistarguðsþjónustu með Friðriki Karlssyni og öðru góðu tónlistarfólki. Allir velkomnir.

Á Arctic Circle Assembly í Hörpu verður ein málstofan laugardag 20. okt. á vegum Stofnunar dr. Sigurbjörns Einarssonar í samstarfi við Guðfræðistofnun HÍ. Á sunnudag eftir messur og hádegisverð í kirkjunum verða svo pallborðsumræður höfuðbiskupanna á Norðurlöndum í Hörpu. Ég tel það mjög mikilvægt að kirkjan og allir andlegir leiðtogar taki þátt í umræðunni með vísindamönnum og hjálpi til í þeirri vitundarvakningu sem er nauðsynleg við þær aðstæður sem manneskjan stendur frammi fyrir. Ráðstefna þessi opnar sýn á allt það sem fólk er að gera, innfæddir og aðrir íbúar, þjóðarleiðtogar og ráðamenn, fólk í viðskiptalífinu og vísindasamfélaginu, ungt fólk, hámenntað fólk og ferðafólk. Er þá fátt eitt talið en samt vert að nefna hvað það er nauðsynlegt að við ræðum það í söfnuðum allra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga hvernig viðhorfsbreytingin getur orðið að öflugasta aflinu í því að snúa við þróun loftslagsbreytinga til hins betra fyrir allt mannkyn.

Dagskráin á málþingi Stofnunar dr. Sigurbjörns Einarssonar á laugardag er:

16:15 – 17:45 HOPE IN A CHANGING ARCTIC AND GLOBAL CLIMATE: RELIGIOUS
AND ETHICAL DIMENSIONS OF THE GLOBAL CLIMATE CHANGE AND
THE GREAT ARCTIC MELT
Organized by Research Institute of Theology at the Faculty of Theology
and Religion, University of Iceland; Stofnun Sigurbjörns Einarssonar, The
Icelandic Institute for Religion and Reconciliation.
Location: Kaldalón, Harpa Ground Level
SPEAKERS
• Sólveig Anna Bóasdóttir, Professor of Theological Ethics, University of
Iceland: Hope in a Changing Climate
• Sigríður Guðmarsdóttir, Associate Professor, Faculty of Theology,
Diaconia and Leadership Studies, VID Specialized University, Tromsø,
Norway: The Wind Blows Where It Wills: Negotiating Reindeers,
Windmills and the Holy Spirit in the Arctic.
• Hilda P. Koster, Associate Professor, Faculty of Religion, Faculty of
Women’s and Gender Studies, Concordia College, Moorhead,
Minnesota, USA: Trafficked Lands and Fractured Bodies: Climate
Justice, Oil and Native Women in the Dakotas.
• Arnfríður Guðmundsdóttir, Professor, Faculty of Theology and Religious
Studies, University of Iceland: How climate change is changing the lives
of women and why we need to know about it.
Chair: Bogi Ágústsson, Reporter and Broadcaster; Chair of Stofnun
Sigurbjörns Einarssonar, The Icelandic Institute for Religion and
Reconciliation.

Dagskrá fyrir pallborð biskupanna á sunnudag er:

13:30 – 14:15 FAITH IN THE TRANSFORMATION OF SOCIETIES AND LIFESTYLES;
STEWARDSHIP OF THE ARCTIC AND THE EARTH
PANEL
• Antje Jackelén, Archbishop of Uppsala, Primate of Sweden, Church of
Sweden
• Tapio Luoma, Archbishop of Turku, Evangelical Lutheran Church of
Finland
• Helga Haugland Byfuglien, Bishop Preses, Primate of the Church of
Norway
• Agnes M. Sigurðardóttir, Bishop of Iceland, National Church of Iceland
• Jógvan Fríðriksson, Bishop of the Faroe Islands, Church of the Faroe
Islands
Chair: Ögmundur Jónasson, Former Minister of Justice and Church of
Iceland

Birt í General | Færðu inn athugasemd

Hafið ekki áhyggjur af morgundeginum

Prédikun við setningu Alþingis í Dómkirkjunni í Reykjavík þriðjud. 11.9.´18:

Ég byrja á að óska Forseta Íslands og Alþingi allrar blessunar við setninguna í dag og óska alþingismönnum til hamingju með að fá nú enn þetta þing til að láta gott af sér leiða fyrir land og þjóð. Öllum óska ég til hamingju með lýðræðið okkar og allt sem gert hefur verið til að umræða um þjóðmál og allt sem betur má fara í þjóðfélaginu verði óbrjáluð, án lýðskrums og þjóðernisöfga og án ofríkis líkt og við sjáum í nálægum löndum, nokkrum.

Við Íslendingar eigum langa lýðræðislega hefð sem okkar kynslóð er núna trúað fyrir og ég gleðst yfir allri endurnýjun og krafti þeirra sem valist hafa til þjónustunnar. Guð blessi það starf.

Ábyrgð fylgja áhyggjur. Það er því merkilegt að heyra í dag hvernig fagnaðarerindi Drottins talar einmitt inní það. Hann er að tala við alla um áhyggjur og um það að við eigum ekki að ala á þeim. Þjóðfélagið sem hann sjálfur fæddist inní var á margan hátt ranglátt og það var í því ofbeldi, bæði leynt og algjörlega opinbert. Það var ranglátt og það eru að gerast ótrúlega vondir hlutir fyrir marga á tíma Jesú. Sjáið bara þá staðreynd að í Rómarveldi er á þessum tímum um fjórði hver drengur seldur í þrældóm til að vinna við skattheimtu. Oft voru það andlega fatlaðir einstaklingar sem voru þó nógu sterkir líkamlega til að geta barið á dyr og heimtað skattgreiðslu í nafni keisarans. Og þessir tollheimtumenn koma oft fyrir í guðspjöllunum og Jesú talar ekki bara við þá heldur sýnir þeim umhyggju og snæðir með þeim. Það gerir hann opinberlega og hneykslar allan almenning og sérstaklega valdhafana. Jesús borðar einnig með þeim sem guðspjöllin kalla synduga en það eru að stórum hluta vændiskonur. Um þriðjungur stúlkna var seldur til vændis á þessum tímum og þær voru allar börn. Þar sem þær voru seldar eru til skrár um þær vegna þess að þetta var skattauppgjör einstaklinga. Það hljómar næstum því enn óhugnalegar að við ræðum stöðu þeirra hér settlega út frá skattamálum. Staðan er samt þannig að börnin voru seld uppí skuld feðranna við ranglát yfirvöld. Og ástæðan fyrir því að svo margar ungar stúlkur voru seldar í vændi er lágur dánaraldur þeirra en svo virðist sem engin gögn séu til um stúlku í vændi eldri en 18 ára. Það er sárar en hægt er að ræða án tára.

Ég játa að við felldum líka tár einsog fyrirlesarinn, dr. Mark Allan Powell, þegar hann var að fara yfir þennan skilning á fyrsta sæluboðinu í Fjallræðu Jesú þar sem við sátum guðfræðiráðstefnu í Langholtskirkju á dögunum. Hrópandi ranglæti og sársauki, vanlíðan og ofbeldi. Það situr eftir. Og þessu mætti Frelsarinn er hann tók til starfa og hóf að tala opinberlega á sínum stutta starfstíma. Hann byrjar fjallræðuna, sem er sama ræða og vitnað er til í guðspjallinu sem við núna lesum, byrjar hana á því að ávarpa þau sem eiga ekkert nema brostnar vonir. Það er merkilegt að hann ræðst ekki að valdhöfum heldur byrjar hann á því að taka sér stöðu með þeim sem eiga litla von og hafa trúlega flest misst tiltrú á framtíð sína vegna þess illa sem þau þoldu. Þau hafa á ýmsan hátt gefist upp og sagt skilið við Guð sinn eða trú, ekki talið sig samboðin almættinu, og gefið upp von um að réttlæti Guðs eigi nokkurt erindi við þau lengur. Þau hafa líka misst vonar um mannsæmandi líf vegna þess sem þau gera sem þrælar. En umfram allt eru þetta manneskjur sem líður ömurlega á líkama og sál. Það er kallað svo settlega í okkar þýðingu „fátækir í anda“. „Sæl eru fátæk í anda því að þau munu jörðina erfa.“ Fátækan í anda skortir anda. Hann er blankur í trú af því að andi er hér trú. Sálarlífið er í molum og hann grætur. Það er hinn sorgmæddi sem er í táradalnum. „Sæl eru sorgmædd því að þau munu hugguð verða.“ Allt er þetta ennþá til, bæði sorgin og huggunin.

Við erum fæst þarna nema dagana í sorg og missi eða við áföll og sem betur fer getum við grátið með syrgjendum og fundið til og þannig orðið til að hugga í samlíðun okkar með þeim sem líður bölvanlega. En á tímum Jesú var nóg af því fólki sem þoldi órétt og ill örlög. Niðurlagsorðin í guðspjalli dagsins eru því sláandi eða þegar hann segir þessa mögnuðu setningu: „Hverjum degi nægir sín þjáning.“ Og við þurfum að lesa hana uppá nýtt.

Eitt af því sem rennir stoðum undir þessa sýn á sæluboðin er að hvergi segir Jesú tollheimtumönnum og vændiskonum að þau skuli iðrast og syndga ekki framar. Hann veit, sem er, að þau eiga sig ekki sjálf og eiga enga möguleika á því að snúa frá því sem þau eru að gera. Þau eru þrælar. Hann segir einfaldlega við þau: „Syndir þínar eru fyrirgefnar.“ Og „Ég ásaka þig ekki.“

Og það voru samt ekki þeirra syndir heldur syndir samfélagsins. Hann hét þeim ekki verðlaunum heldur boðar hann þeim að þau eigi þegar sinn skerf í arfinum. Arfur er ekki laun heldur eign sem þú átt en átt eftir að fá afhenta. Þau voru sæl af því að arfur er sú djúpa ást sem miðluð er frá einni kynslóð til annarrar. Það er hinn mikli arfur trúarinnar sem við höfum þegar fengið afhentan, kærleikurinn í Jesú Kristi.

Ég var á fundi í Borgarnesi í gærkvöldi og nokkrir ræðumenn notuðu ávarpið: „Vígslubiskup, fundarstjóri, kæru fundarmenn.“ Jesús stóð upp og hóf ræðu sína, eina frægustu ræðu mannkynssögunnar, á því að ávarpa þau sem áttu ekkert og nutu ekki þjóðfélagsstöðu né snefils af frelsi eða virðingu. Hann ávarpaði þau sem segja einsog í sterkri kvikmynd Baldvins Z: „Lof mér að falla.“ Þar er ein saga af börnum í fjötrum okkar daga. Enn eru manneskjur fátækar í anda og mæddar í sorg.

Sæluboðum Jesú, átta sæluboðum í inngangi Fjallræðunnar, má skipta í tvennt. Annar hlutinn er af sama toga og ég hef gert hér að umfjöllunarefni en hinn er ávarp til fólks sem býr yfir dyggð eða einkunn í fari sínu sem er lofsverð. Það eru hógværir, miskunnsamir, hjartahreinir og friðflytjendur. Þau eru sæl af því að þau geta hjálpað hinum, sem líður ömurlega og gráta í harmi sínum, fjötrum eða vonleysi. Frelsarinn byggir erindi sitt á að styrkja góða fólkið til að rétta hlut hinna. Tilhneiging ofbeldisfólks á öllum tímum er að kúga ekki bara þau sem hægt er að þjaka og hneppa í þrældóm heldur ráðast einnig á þau sem eru hógvær, miskunnsöm, hjartahrein og boða frið. Það er um að gera að reyna að snúa þeim frá því að hjálpa hinum, er gráta, en öðrum kosti verði þau bara þar líka fljótlega sjálf í ömurlegri stöðu. Við þurfum að varast að fólkið sem vill hjálpa flóttafólki lendi ekki sjálft í óeiginlegum flóttamannabúðum. Þessu var hótað berum orðum í Bandaríkjunum á árum áður í orðatiltækinu að sá sem hjálpar blökkumanni er sjálfur blökkumaður.

Drottinn skerpir sannarlega á köllun okkar og ábyrgð gagnvart náunganum og samfélaginu í hvert skipti sem við hlustum á orð hans. Við erum kölluð til frelsis og friðar. Við höfum það gott og erum sæl af því að það hefur aldei nein kynslóð haft meiri möguleika á því að rétta hlut lítilmagnans. Aldrei fyrr hafa verið fleiri bjargir. En mest um verð er sú staðreynd að aldrei hefur almenn réttlætiskennd verið meiri og samskipti aldrei auðveldari með allri okkar nútímalegu tækni til að breiða út knýjandi viðhorfsbreytingar. Sjáið bara #metoo sem við eigum ennþá eftir að vinna mikið úr. Það breytti sýn okkar.

Svo erum við sælli en nokkru sinni fyrr af því að aldrei hefur nokkurri kynslóð verið fært betra tækifæri til að mæta ógnum loftslagsbreytinga. Við fögnum þess vegna nýjustu áætlun stjórnvalda sem var á svo auðmjúkan hátt kynnt í gær í gamla Austurbæjarskóla, enda erum við í skuld við æsku landsins, jörðina sjálfa og allar þær kynslóðir sem borið hafa okkur hingað. Við höfum þekkingu til að rétta við hlut jarðarinnar og þá alveg sérstaklega gagnvart þeim löndum sem hafa færri bjargir en við þessi ríka þjóð. Við erum sæl af því að við getum séð til þess að aðrir hafi ekki áhyggjur og sæl í ábyrgð okkar gagnvart fátækari hluta mannkyns. Okkar helsta áhyggjuefni á Íslandi í dag er hvort við vinnum eða töpum næsta landsleik í fótbolta. Kannski jöfnum við metin við enn eina stórþjóðina í dag. Okkar áhyggjur eru oftast lúxus-áhyggjur eða tilbúnar ógnir. Við erum ekkert á þeim stað sem þjóðin var við lok 18. aldar í örbirgð sinni eftir hörmungar Skaftárelda og Suðurlandsskjálfta og þurfti nær öll að flýja eigin bæi. En við erum sæl að vera núna í þeim flokki þjóða að geta sýnt miskunnsemi, hjálpsemi og réttlæti í þessum málum öllum sem raunverulega ógna framtíð fátækari landanna eða hinna stríðshrjáðu. Frá báðum þessum aðstæðum flýr fólk í dag einsog við áður undan súlfat-sóti Laka á þeirri öld. Líka var flúið frá sótinu af bruna háhýsanna í New York ellefta september 2001. Allir hafa einhvern tíma þurft að flýja og eiga því að geta sett sig í spor þeirra sem núna eru á flótta undan ógn, þorsta eða hungri. Beygjum okkur fyrir því og lútum höfði með þeim sem þjást, hópi samtíðarfólks sem misst hefur allt nema kanski vonina.

Tímabil sköpunarinnar er byrjað í kirkjunni og við minnumst þess að Drottinn hefur gefið okkur tíma haustsins. Okkur er bæði ætlað að njóta sköpunarinnar og gæta hennar á breytingartímum. Núna er tíminn, í allri núvitund, til að grípa til betri lifnaðarhátta og meðferðar á því skapaða svo við gerum ekki útaf við jörðina með óréttmætri notkun eða lífsvenjum. Það góða er, að í boðskap dagsins er talað um að við eigum ekki að hafa áhyggjur og það er fagnaðarerindi okkar. Við eigum ekki að hafa áhyggjur af því sem að okkur snýr, enda erum við að fá hér gott tækifæri. Það er tækifæri vegna þess að hægt er að breyta öllum venjum.

Boðskapur dagsins felur í sér bæði góðar fréttir og slæmar. Góðu fréttirnar eru þær að við getum breytt allri þróun. Slæmu fréttirnar fyrir marga eru þær að við þurfum að breyta okkar eigin venjum. Við þurfum sjálf að vakna og það eru líklega ekki of góðar fréttir fyrir þau sem vilja sofa örlítið lengur. Viðhorfsbreyting er á allan hátt merkilegt fyrirbæri. Í fyrsta lagi er hún ekki áhyggjuefni ef við hlustum á boðskap dagsins. Við tökum því með fögnuði að fá tækifæri okkar daga og vörumst freistinguna að túlka áhyggjuleysi með ábyrgðarleysi. Í öðru lagi er hún möguleg og þá fyrst og fremst möguleg fyrir hvern og einn. Í þriðja lagi getur hún orðið algjörlega almenn ef hún er byrjuð á annað borð eða kemst á skrið í samfélaginu.

Fagnaðarerindi Krists snýst alltaf um frelsun og líf en ekki hræðslu. Orðin hér í kirkjunni eru því heilög og helga manneskjuna, vegna þess að Kristur, sá sami og flutti okkur sæluboðin og lét okkur varpa áhyggju okkar á sig, er sá sami Drottinn sem reis upp frá dauðum og reyndist vera Frelsari mannkyns og allra barna þessa heims. Fylli andi hans ríkulega, hjörtu okkar og huga, í guðsþjónustu í helgidómi hans, fylli hann menninguna og þjóðfélagið allt merkingu sinni og fylli hann líf okkar krafti sínum með von eilífs lífs. Þá vöknum við upp við það að Guð er að bera umhyggju fyrir okkur þegar við erum sömu megin og auðmýktin, tiltrúin og elska Drottins. Og hún er hér í ríkum anda hans.

Prédikað er út frá ritningarlestri 15. sunnudags eftir þrenningarhátíð:

Lexía: Jesaja 49.13-16a

Lofsyngið himnar, fagna þú jörð, þér fjöll, hefjið gleðisöng því að Drottinn hughreystir þjóð sína og sýnir miskunn sínum þjáðu. En Síon segir: „Drottinn hefur yfirgefið mig, Guð hefur gleymt mér.“ Hvort fær kona gleymt brjóstbarni sínu að hún miskunni eigi lífsafkvæmi sínu? Og þó að þær gætu gleymt þá gleymi ég þér samt ekki. Ég hef rist þig í lófa mér.

Pistill: 1. Pétursbréf 5.5c-11

„Guð stendur gegn dramblátum en auðmjúkum veitir hann náð“. Beygið ykkur því undir Guðs voldugu hönd til þess að hann upphefji ykkur á sínum tíma. Varpið allri áhyggju ykkar á hann því að hann ber umhyggju fyrir ykkur. Verið algáð, vakið. Óvinur ykkar, djöfullinn, gengur um sem öskrandi ljón, leitandi að þeim sem hann getur tortímt. Standið gegn honum stöðug í trúnni og vitið að bræður ykkar og systur um allan heim verða fyrir sömu þjáningum. En er þið hafið þjáðst um lítinn tíma mun Guð, sem veitir alla náð og hefur í Kristi kallað ykkur til sinnar eilífu dýrðar, sjálfur fullkomna ykkur, styrkja og gera ykkur öflug. Hans er mátturinn um aldir alda. Amen.

Guðspjall: Matteus 6.24-34

Enginn getur þjónað tveimur herrum. Annaðhvort hatar hann annan og elskar hinn eða þýðist annan og afrækir hinn. Þér getið ekki þjónað Guði og mammón. Því segi ég yður: Verið ekki áhyggjufull um líf yðar, hvað þér eigið að eta eða drekka né heldur um líkama yðar, hverju þér eigið að klæðast. Er lífið ekki meira en fæðan og líkaminn meira en klæðin? Lítið til fugla himinsins. Hvorki sá þeir né uppskera né safna í hlöður og faðir yðar himneskur fæðir þá. Eruð þér ekki miklu fremri þeim? Og hver yðar getur með áhyggjum aukið einni spönn við aldur sinn? Og hví eruð þér áhyggjufull um klæðnað? Hyggið að liljum vallarins, hversu þær vaxa. Hvorki vinna þær né spinna. En ég segi yður: Jafnvel Salómon í allri sinni dýrð var ekki svo búinn sem ein þeirra. Fyrst Guð skrýðir svo gras vallarins sem í dag stendur en á morgun verður í ofn kastað, skyldi hann þá ekki miklu fremur klæða yður, þér trúlítil! Segið því ekki áhyggjufull: Hvað eigum vér að eta? Hvað eigum vér að drekka? Hverju eigum vér að klæðast? Allt þetta stunda heiðingjarnir og yðar himneski faðir veit að þér þarfnist alls þessa. En leitið fyrst ríkis hans og réttlætis, þá mun allt þetta veitast yður að auki. Hafið því ekki áhyggjur af morgundeginum. Morgundagurinn mun hafa sínar áhyggjur. Hverjum degi nægir sín þjáning.

Birt í General | Færðu inn athugasemd

Heim að Hólum í Hjaltadal

Nú skal haldið heim að Hólum í Hjaltadal um helgina á Hólahátíð. Það verður stór stund fyrir mig en stærstu stundirnar eru þegar ég hitti þar góða vini. Ég vonast því eftir að hitta sem flesta Norðanmenn og unnendur sögu, kirkju og skóla á Hólum. Ég hlakka til samverunnar og endurfunda. Það er gott að heyra að sr. Solveig Lára Guðmundsdóttir, Hólabiskup, ætlar að heiðra minningu kvenskörungsins Halldóru Guðbrandsdóttur sem annaðist föður sinn herra Guðbrand Þorláksson í veikindum hans á efri árum og annaðist einnig allan rekstur Hólastóls á sama tíma. Það fer vel við annað aðal efni hátíðardagskrárinnar um fullveldi Íslands sem einnig var fjallað um á Skálholtshátíðinni í júlí.

Og þarna vígði sr. Sigurður Guðmundsson, vígslubiskup, mig til prestsþjónustu 9. júlí 1989 og ég minnist hans ætíð með hlýju og virðingu. Á myndinni leggur vígslufaðir ungum manni á hjarta að sinna þjónustunni af eindrægni og ósérplægni enda gerði hann það sannarlega sjálfur sá mikli mannvinur, félagsmálamaður, kennari og höfðingi á sinni tíð.

Ég nefni þetta bara sem dæmi um að margir eiga margar góðar minningar á Hólum sem gaman er að vitja á Hólahátíð. Það eitt og sér er ærið tilefni til að koma í messu og kaffi á helgum stað.

Birt í General | Færðu inn athugasemd

Að sjá hluta fyrir heild

Á forsíðu Mogga í morgun er turnspíra og kross Hallgrímskirkju í forgrunni og sér þar um fallega borg, flóa, fjöll og ský. Við vitum að þetta er stóra kirkjan á Skólavörðuholtinu sem vísar á mikið kirkjulíf. Við sjáum allt lífið í Reykjavík með því að kannast við svolítinn hluta hennar á myndinni. Faxaflói komst ekki allur á myndina en við „sjáum“ hann allan af þessum hluta og þar með allar hafnir, lífæðar samfélagsins. Stef myndarinnar er greinilega hluti fyrir heild. Ég er enn að fá viðbrögð af annarri mynd okkar frábæra ljósmyndara, Árna Sæberg. Það er líka mynd af hluta fyrir heild. Þá birtist (á fréttamynd ársins) agnarlítill hluti af helgigöngu til kirkju. Við erum læs á hluta fyrir heild (pars pro toto) og þess vegna „sáum“ við flest af forsíðumyndinni úr Skálholti allt kirkjunnar fólkið sem tók þátt í hátíðarmessunni, yfir 700 manns. Vindurinn í skrúða þeirra táknaði líka sitt, ýmist öll veður eða heilagan anda en það er hreyfiafl kirkjunnar. Myndin var hluti fyrir heild. Hlutinn sem birtist voru biskupar, prestar og djáknar sem þjónuðu í messunni. Í heildina var hún mynd af öllu því fólki sem hafði þegar sest inn, öllum 70 prestum og djáknum sem voru í hempum og ölbum og fremst fór meðhjálparinn með krossinn á lofti. Einnig „sáum“ við Skálholtskórinn sem kom næstur í fylkingunni á eftir biskupi Íslands og allra síðast gengu svo inn pílagrímarnir og settust á kirkjugólfið. Hver manneskja var í sínum skrúða og sumir berfættir, margar konur á upphlut og skautbúningi, flestir á sparifötum en aðrir ferðbúnir. Svona er kirkjan fjölbreytileg og opin í þjónustu sinni.

Í ljósi þessarar kenningar um hluta fyrir heild skulum við líka ganga inní næstu helgi af heilum hug. Hún er mikil ferðahelgi og vil ég vona að myndir af hluta fyrir heild verði allar af brosandi fólki, skemmtilegum viðburðum, fagurri náttúru og gleði fjölskyldu og vina. Guð blessi þessa miklu ferðahelgi og hvern einasta hluta af birtíngarmyndum fagnandi fólks allt til enda helgarinnar.

Birt í General | Færðu inn athugasemd

Forystugrein um prédikun

Í forystugrein Kolbrúnar Bergþórsdóttur, ritstjóra, í Fréttablaðinu í morgun brýnir hún presta til að ræða í prédikunum sínum um álitamál og stór mál sem varða velferð mannsins, mannréttindi í samfélaginu okkar og misskiptinguna í heiminum. Leggur hún þar út frá orðum mínum í prédikuninni í Skálholti í vígslumessunni s.l. sunnudag. Ég er afar þakklátur fyrir að prédikunin hafi hreyft við fólki af því að ég er að hvetja til viðhorfsbreytinga. Sérstaklega á það við um loftslagsmálin sem er ógn sem ekki er hægt að hunsa og um leið felur sú alvarlega staða í sér tækifæri til að bregðast við. Ég lagði út af orðum Páls í Rómverjabréfinu þegar hann segir: „Ég er í skuld.“ Ég er þakklátur fyrir umfjöllun ritstjórans og viðbrögð sem prédikunin hefur fengið. Set ég þessa prédikun hér inn í heilu lagi fyrir neðan. Það sem ég nefndi ekki á sunnudaginn var er að afi minn, sr. Sigurður Stefánsson, lagði einnig út frá þessum orðum Páls í prédikun sinni þegar hann varð vígslubiskup Hólastiftis árið 1959 og notaði þau einmitt sem stef í gegnum ræðuna alla. (myndin með þessari færslu er tekin af Ólafi Magnússyni)

Prédikun mín á vígslunni á Skálholtshátíð 2018:

„Gleðilega hátíð í Skálholti og hér í Skálholtsdómkirkju. Í allri auðmýkt þakka ég það traust sem þið sýnið mér og þá gleði sem veitt er í dag yfir höfuð og herðar á einum óverðugum þjóni. Þið hafið kosið að biðja fyrir og blessa eitt okkar til að þjóna og starfa á þessum tímapunkti hér í Skálholti og í umdæmi Skálholts næstu árin. Það verður varla að gagni nema með hjálp og vilja margra til að láta góða hluti gerast. Það gildir ekki síður um sóknir kirkjunnar í umdæminu öllu. Það gerist með vilja til að ganga saman til verka fyrir kirkjuna okkar góðu, Þjóðkirkjuna, eða öllu heldur þá kirkju sem er í vitund þjóðarinnar það starfsama samfélag sem hún vill vera fyrir okkur öll. Ég er í skuld, segir Páll, og það er ég sannarlega vegna þess að nú fæ ég tækifæri til að vinna meira – meira í dag en í gær – fyrir landið mitt.

Ekki hugsa ég svo mikið um það hvort þjóðin standi í einhverri sérstakri þakkarskuld við kirkjuna sína sem hefur verið hér til þjónustu, til boðunar og oft til hjálpar á erfiðum tímum, heldur miklu fremur á hvern hátt við, við sem gegnum ýmsum hlutverkum fyrir kirkjuna, erum í skuld við þjóðina, í skuld við þjóðararf okkar og menningu, en svo ekki síst í skuld við þau öll sem við ætlum að mæta og þjóna í framtíðinni. Það er allavega þannig að þegar við greiðum skuldir dreifast afborganir skuldanna með virðisauka sínum á ókomna greiðsludaga. Skuld er framtíðarhugtak og þá er gott að hugsa til þess að framtíð okkar er í hendi Guðs. Þeir dagar munu renna upp sem Guð gefur og þá finnum við að skuldin er ekki ennþá greidd að fullu. Guð á ennþá við okkur erindi og býður okkur kvaðardaga til að vinna upp og umlíðunarár til að fella niður allar sínar kvaðir. Við erum í skuld, segir postulinn, og fólki bregður ekki í brún sem les Ritningarnar og þá einkum guðspjöllin. Í þeim frásögnum er ljóst að við erum í skuld við Jesú Krist, sem er Drottinn okkar. Það er fagnaðarefni okkar núna á þessari Skálholtshátíð 2018 að eiga einnig skuld að gjalda því fólki sem hóf þessa hátíð og byrjaði að lyfta henni fyrir alvöru um miðja síðustu öld að ekki sé minnst á þakkarskuld við kristni í 1018 ár (eða jafnvel frá því fyrir landnám). Það er einmitt þess vegna sem við höldum hátíð og minnumst þess með gleði líkt og alla aðra daga í lífi okkar, fagnaðardaga, feginsdaga, og þakkardaga. Við erum í skuld við fagnaðarerindi Drottins og það setur okkur í hárrétt samband við Guð að upplifa þetta þannig. Við skulum njóta þess saman og njóta þess umfram allt að fá að ganga þannig fram í lífinu og í því samfélagi fólks sem felst í því að við erum öll manneskjur sem bindumst öðru fólki í trú.

Við erum vissulega í skuld vegna þess er Kristur gerði þegar hann vann sigur á dauðanum og opnaði inn til þess samfélagslega úrræðis sem fylgir því að geta fyrirgefið. Með því er hægt að skapa sátt og rétta þann upp sem þarf á því að halda að vera studdur á göngu sinni í þessu samfélagi. Öllu þessu veldur Guð og það breytir miklu fyrir hvert barn að vita að þetta vald er í hendi Guðs. Í hendi manneskjunnar er þetta vald aðeins mögulegt en þó svo nærri að það fylgir sem meðafli í lífi þeirra og í samskiptum þeirra sem fylgja þessum Guði. Mögulegt er það í nafni Jesú Krists.

Við erum í skuld við framtíðina. Á líðandi stundu er það afar knýjandi að viðhorfi fólks til loftlagsbreytinga verði snúið til æ meiri vitundar um ógnir af hlýnun jarðar, sem er, sem þegar hefur orðið og mun verða á næstu áratugum. Viðhorf okkar til þessara fordæmalausu breytinga á lífsskilyrðum mannkyns og alls lífríkis jarðar þarf þó helst og fremst að mótast að þeim tækifærum sem við höfum enn þessa náðardaga til að breyta þessari þróun og draga úr háskanum þannig að við fáum að sjá ríkari von og aukna trú í anda nýrra daga. Við greiðum ekki skuldina við framtíð mannkyns með því að leggja vonleysi eða dáðleysi á borð fyrir komandi kynslóðir. Við erum ekki að greiða inná skuldina við framtíð barna okkar með vonleysi því það er líkast því að greiða með innistæðulausum tékka ef nokkrir eru hér inni sem ennþá muna hvað það þýddi. Hin geta þá gúgglað það. Vonleysi er auður miði. En með trú á framtíðina er hægt að leggja upp í vegferð sem er til heilla fyrir þau öll sem kallast í pistli dagsins samarfar Krists. Það eru þau sem erfa fagnaðarerindi Drottins saman og eru með því fyllt þeirri von og sýn á framtíðina sem svarar þeirri skuld sem við erum að ræða hér. Með guðfræði vonarinnar hefur verið hægt að ná fram ótrúlega miklu réttlæti á sviði mannréttinda og jafnréttis fyrir þau sem hafa liðið fyrir kynþáttahatur og niðurlægingu kynjamisréttis. En hún efldist einnig þar sem misskipting hafði verið óheft eða skammarleg í langan tíma. Og fólki var sagt að þetta hafi alltaf verið svona. Í ljósi vonarinnar hlutu þau, sem kúguð voru, uppreisn. Við sjáum þetta í guðfræði þeldökkra og undirokaðra en einnig í guðfræði kvenna og í réttindamálum minnihlutahópa eða jaðarsettra. Viðhorfsbreytingin varð vegna vonarinnar og því leggjum við áherslu á það ankeri kristinnar trúar á stórum degi.

Við erum í skuld, segir Páll, og hann á erindi við höfuðborgarbúana í Róm. Það merkir að við sem eigum allt og getum allt í krafti þjóðarauðs og pólitískra áhrifa umfram mörg önnur lönd þurfum að taka þetta erindi til okkar. Hér í Skálholti, hinni fornhelgu höfuðborg íslenskrar menningar og kristni í nærri þúsund ár, þurfum að taka þetta erindi Páls að hjarta. Við erum auk heldur í hópi þeirra þjóða sem hafa afl og úrræði, innri sem ytri stofnana samfélagsins, til að takast á við þær miklu breytingar í lífsskilyrðum sem eru handan hornsins og sumpart þegar komnar fram hér á Norðurslóð. Við erum ekki í ótta þótt við séum í skuld af því að sá sem er í skuld við framtíðina á þess kost að svara henni ár fyrir ár, mánuð fyrir mánuð, dag fyrir dag. Dag í senn erum við að mæta því sem felst í allri framtíð en við erum ekki að mæta allri framtíð á einum degi. Við sjáum þetta speglast í því þegar postulinn er að tala til alls mannkyns að þá sendir hann bréfið sitt stílað á eitt samfélag einnar tiltekinnar borgar. Ekkert nær til allra nema það sé stílað á einhvern ákveðinn. Þar liggur sú áhersla boðskaparsins í dag að fagnaðarerindið er ekki út yfir allt heldur er því beint til okkar hvers og eins áritað með nafni.

Þetta er svona líkt því og þegar Ernest Hemmingway sagðist halda að allir væru einhvers staðar frá en enginn neins staðar. Við erum í skuld við staðinn sem við erum frá. Þar hófst mótunin og við berum það með okkur hvert svo sem vindarnir hafa borið okkur á leið. Nú hafa straumarnir, sem ég hef stigið inní á minni leið, borið mig hingað á helgan stað líkt og okkur öll sem sækjum Skálholtshátíðina. Hér erum við borin að ákveðnum brunni sem vætt hefur kverkar og gefið kraft í mikilsverðum áningum heillar þjóðar, á leið hennar í átt til skilnings á því mikla erindi, sem Kristur á við samferðarfólkið sitt á hverjum tíma. Persónulega sagt er ég örlítið að velta því fyrir mér hvað það var lofsvert hvað þau, sem hingað söfnuðust 1956 að minnast 900 ára biskupsþjónustu í Skálholti, hvað þau báru með sér mikla von í brjósti. Þau horfðu ekki á lélegt timbrið í gömlu guðshúsi heldur upp til hárra hugsjóna. Og það varð. Það valt allt á viðhorfsbreytingunni sem byggði á tiltrú þeirra. Og ef ég gerist enn persónulegri en þegar er orðið, þá komu þau hingað mætasta kirkjunnar fólk um miðja öldina og þar í hópnum var líka afi Sigurður sem fulltrúi Friðriks J. Rafnars. Og ég sé afa fyrir mér heilan í hefðinni hans herra Jóns Arasonar. Og þann dag var pabbi hér á lögregluvakt fyrir utan nánast blautur á bak við eyrum á sínu fyrsta sumri sem lögregluþjónn. Og hingað komu líka amma Ágústa og afi Bögeskov ár eftir ár á Skálholtshátíð af ást til staðarins og kannski af því að Einar bróðir hafði verið hér á Iðu en þó held ég helst vegna þess að hingað var allt þetta fólk komið til að sækja helgan sögustað. Og þau hafa fundið að hver helgur staður er helgur af því að hann býr í hjörtum þeirra. Þau hafa verið mörg sem hafa viljað efla Skálholt og ég vildi geta nefnt þau öll. En því miður verður aldrei allt sagt í einni prédikun. Forgöngufólksins og forveranna minnumst við saman í ríkri þökk.

En það sem ég vil árétta með þessum litlu myndum, sem við mörg hver eigum bjartar og skýrar, er að það sótti ekki hingað bara eitthvert fólk heldur tilteknar manneskjur sem báru ákveðna von í brjósti saman.

Það eru líka aðrar myndir að birtast núna þegar ég horfi hér yfir samfélag okkar sem enn komum saman til að gleðjast og eflast og deila degi með öðrum. Við viljum að áhrifin seytli síðan til ótal staða hér á staðnum og út héðan. Í því er virðing og í því er mynd okkar skýrust þegar hún speglast í augum þess sem þarfnast þess mest að mæta skilningi og réttlæti í aðstæðum sínum. Við viljum styrkjast í trú og breyta vel.

Þegar ég hugsa um mynd okkar, sjálfsmynd eða ímynd, verður mér hugsað til flugunnar. Ungur drengur greip ég eitt sinn flugu á lofti og hélt henni í lófanum. Ég var ekki lítið montinn yfir því að hafa náð henni og svo bara varð ég að opna lófann og skoða hana aðeins betur. Þetta var nú ekkert merkileg fluga en það gljáði á hana og hún var sumpart svört og svo var á henni blettur sem stirndi svolítið á, ýmist blásvartur eða yfir í fjólublátt. Ég áttaði mig fljótt á því að ég hafði ekki náð henni nema af því að hún hafði verið eitthvað slöpp eða þung á sér í sólinni. Svo rann það upp fyrir mér að ég hafði ekki gert henni neitt gott með því að þrengja að henni í lítilli greip. Hver vill láta fara þannig með sig? Og hver vill þrengja að svo fögru sköpunarverki Guðs, sem er jafn merkilegt og maðurinn eða hver önnur lífvera, eða hver vill þrengja að nokkru barni náttúrunnar yfirleitt? Þetta litla verk handa minna og þessi viðhorfsbreyting sem varð þegar drengurinn skoðaði það, sem hann hafði í hendi sér, er líkast því sem þarf að gerast í öllum stærri málum. Við breytum ekki miklu nema huga að því smæsta.

Er það ekki merkilegt að stundum hefur ein andrá breytt lífi okkar. En er það ekki enn merkilegra að það er í öðru andartaki seinna sem við gerum okkur grein fyrir því. Stundum líður langur tími milli þessara andaráa sem varpa ljósi hvorri á aðra. Við þurfum að huga að einu andartaki til að skilja allan flaum þeirra augnablika sem raðast upp í ævina alla. Þannig þurfum við líka að huga að einu og einu atviki í sögunni og nýta til þess tóm á okkar dögum svo við skiljum söguna í heild. Þannig er það aðeins í andartakinu sem viðhorfið getur breyst og það merkilega er að þannig er það líka í okkar stærstu málum. Ein ljósmynd af einu grátandi barni á flóttavegi hefur breytt sögu heillar þjóðar ef ekki stríði margra landa. Þess vegna er það trúlega alveg satt sem Matthías sagði þegar hann taldi að meira afl byggi í einu ungbarnstári sem fellur á kinn en í öllum flauminum í sjálfum Dettifossi, aflmesta fossi Evrópu. Þetta speglast afar fallega hjá honum í þjóðsöngnum með titrandi tári og það speglast í Davíðssálmum og það speglast í augum okkar.

Það gerir lífið betra og hátíðina meiri í hvert sinn er við sjáum slíkar tærar birtíngarmyndir náðar og friðar sem við eigum í Jesú Kristi. Það er hátíð af því að þessar myndir kraftbirtíngarinnar búa í huga okkar og hjörtum.“

Ritningartextar dagsins:

Jer 23.16-18, 20-21: „Svo segir Drottinn hersveitanna: Hlustið ekki á orð spámannanna. Þeir flytja yður boðskap en þeir blekkja yður, þeir flytja uppspunnar sýnir og ekki af vörum Drottins. Þeir segja sífellt við þá sem fyrirlíta orð Drottins: „Þér hljótið heill.“ Og við hvern sem fylgir þverúð eigin hugar segja þeir: „Engin ógæfa kemur yfir yður.“ En hver hefur staðið í ráði Drottins, séð hann og heyrt orð hans? Hver hefur hlýtt á orð hans og boðað það? Reiði Drottins slotar ekki fyrr en hann hefur framkvæmt og fullkomnað fyrirætlanir hjarta síns. Síðar meir munuð þér skilja það. Ég sendi ekki þessa spámenn, samt hlaupa þeir, ég talaði ekki til þeirra, samt spá þeir.“

Róm 8.12-17: „Þannig erum við, systkin, í skuld, ekki við eigin hyggju að við skyldum lúta henni því að ef þið gerið það munuð þið deyja. En ef þið látið anda Guðs deyða gjörðir sjálfshyggjunnar munuð þið lifa. Allir sem leiðast af anda Guðs eru Guðs börn. Þið hafið ekki fengið anda sem hneppir í þrældóm og leiðir aftur til hræðslu. Þið hafið fengið þann anda sem gerir mann að barni Guðs. Í þeim anda áköllum við: „Abba, faðir.“ Sjálfur andinn vitnar með anda okkar að við erum Guðs börn. En ef við erum börn erum við líka erfingjar og það erfingjar Guðs en samarfar Krists því að við líðum með honum til þess að við verðum einnig vegsamleg með honum.“

Guðspjall: Matt 7.15-23: „Varist falsspámenn. Þeir koma til yðar í sauðaklæðum en innra eru þeir gráðugir vargar. Af ávöxtum þeirra skuluð þér þekkja þá. Hvort lesa menn vínber af þyrnum eða fíkjur af þistlum? Þannig ber sérhvert gott tré góða ávöxtu en slæmt tré vonda. Gott tré getur ekki borið vonda ávöxtu, ekki heldur slæmt tré góða ávöxtu. Hvert það tré, sem ber ekki góðan ávöxt, verður upp höggvið og því í eld kastað. Af ávöxtum þeirra skuluð þér því þekkja þá. Ekki mun hver sá sem segir við mig: Drottinn, Drottinn, ganga inn í himnaríki heldur sá einn er gerir vilja föður míns sem er á himnum. Margir munu segja við mig á þeim degi: Drottinn, Drottinn, höfum vér ekki í þínu nafni flutt orð Guðs, rekið út illa anda og gert mörg kraftaverk? Þá mun ég votta þetta: Aldrei þekkti ég yður. Farið frá mér, illgjörðamenn.“

Birt í General | Færðu inn athugasemd